Powiat Łowicki

BIP

Data

19 września 2017

Imieniny

Januarego, Konstancji

Odnośniki

Wersja językowa

Odnośniki

Wyszukiwarka

Menu

Banery

stat.gov
pttk
kalendarz
firmy w powiecie
pzdit
pcpr
autobusy
pbp
geoportal

Newsletter

Zapisz się do naszego newslettera.

Banery

-
-
-
-
-

Odnośniki

Nawigacja

Treść strony

  • fot. Wiesław Uczciwek - CKTiPZŁ
Ludową kulturę łowicką, zwaną powszechnie księżacką, tworzyli przez wiele lat chłopi - mieszkańcy dawnego Księstwa Łowickiego. Obecny powiat obejmuje swymi granicami znaczną część tego obszaru. Do połowy XX wieku w wiejskiej architekturze dominowało budownictwo drewniane, jedynie niektóre budynki inwentarskie stawiano dawniej z kamieni a w początku XX w. z kamieni i cegieł. Dawna chata dzielona była przede wszystkim na część świąteczną i tę, w której spędzano dzień powszedni oraz wykonywano prace domowe. Przywiązywano bardzo dużą uwagę do umeblowania izb świątecznych. Ważnym meblem w reprezentacyjnym wnętrzu był kredens. Malowano go często w wielobarwne kwiaty, zdobiono płaskorzeźbami. Pod ścianą z oknami ustawiano ławę z oparciem, naprzeciw drzwi wejściowych znajdował się stolik - domowy ołtarzyk.
 
  • fot. Wiesław Uczciwek - CKTiPZŁ

Na bardzo eksponowanym miejscu ustawiano także łóżka. Były one przede wszystkim dekoracją a w zależności od wielkości pierzyny i ilości poduch stanowiły świadectwo zamożności gospodarza. W świątecznych izbach podłowickich układano poduszki w formie dwóch piramid sięgających w bogatych domach po samą powałę. Łóżka przykrywano kraciastymi nospami. Jednymi z najważniejszych mebli w wiejskich domach były skrzynie. Używano ich do przechowywania ubrań, pościeli, biżuterii a także dokumentów rodzinnych. Wykonywano je zwykle z sosnowego drewna. W XVIII wieku były one surowe, później zaczęto je malować farbą olejną najczęściej na kolor brązowy, ciemnoczerwony lub bordo. Pod koniec XIX wieku na ścianach licowych i wiekach skrzyń wydzielano po 2 kwadratowe pola z ciemnozielonym tłem, na którym malowano wielobarwne kompozycje kwiatowe. 
 

  • fot. Wiesław Uczciwek - CKTiPZŁ

Kolorowe papierowe wycinanki pojawiły się w łowickich chałupach w II połowie XIX wieku. Pierwotnie pojedyncze elementy wycięte z kolorowego glansowanego papieru naklejano bezpośrednio na ściany, ramy obrazów, czy kafle piecowe, później na kawałki białego papieru. Z czasem wykształciły się 3 rodzaje łowickich wycinanek: prostokątne kodry, okrągłe gwiazdy i tasiemki składające się z 2 pionowych pasków o jednakowej dekoracji. Inną charakterystyczną ozdobę wnętrz mieszkalnych stanowiły pająki wieszane pośrodku izby pod stropem. Najstarsze formy tych ozdób to światy, zbudowane z glinianej kuli, w którą wtykano dużą ilość patyków słomianych. Popularne później - od połowy XIX wieku wykonywane głównie z kolorowej wełny, słomy i bibuły. Dość powszechnie dekorowano izby bukietami kwiatów z bibuły. Wieszano je na ścianach i stawiano na stole - domowym ołtarzyku.

 

  • fot. Wiesław Uczciwek - CKTiPZŁ

Księżacy Łowiccy w odzież z dominacją tkanin pasiastych zaczęli się ubierać w latach trzydziestych XIX wieku. Do ostatniej ćwierci tego stulecia dominowało w nich tło ciemnoczerwone, na którym umieszczano pionowe paski. Pod koniec XIX w. tło czerwone ustępuje barwie pomarańczowej a w kolorystyce pasków pojawiają się wszystkie kolory tęczy. W wieku XX w ubiorach księżanek coraz popularniejszy staje się aksamit, z którego szyte są haftowane gorsety i taśmy przy dolnych brzegach kiecek i zapasek. Gospodynie w zimne dni zakładały angiery. Były to jedyne elementy łowickiego ubioru uszyte z samodziałowych tkanin kraciastych, gdzie wątek i osnowa były wełniane. Najstarsze jednokolorowe hafty na koszulach wykonywano techniką stębnówkową i łańcuszkową. Od poł. XIX wieku geometrycznie wyszywane wzory są wielobarwne a w początku XX wieku najmodniejsze stają się roślinne kompozycje wykonane haftem krzyżykowym. W latach dwudziestych zaczęto zdobić kobiece koszule haftem płaskim. W okresie powojennym popularność zdobył biały ażurowy haft richelieu. Kobiecy ubiór uzupełniają wełniane, adamaszkowe lub płócienne chustki, sznury czerwonych korali i sznurowane, zwykle czarne trzewiki.
 

  • fot. Wiesław Uczciwek - CKTiPZŁ

Księżacy nosili pasiaste portki z tłem w kolorze ciemnoczerwonym i pomarańczowym. Mężczyźni zakładali też tak zwane krawaty bardzo obficie haftowane. Lejbiki - sięgające ud kamizele, zapinane na jeden rząd guzików, szyto z czarnego sukna. Noszone w XIX wieku spencerki wyglądały jak lejbiki z rękawami, współczesne sięgają do bioder i są zapinane na tak zwane potrzeby. Wierzchnie okrycie stanowiły białe lub czarne sięgające kostek sukmany. W XX wieku popularne stały się kapoty z czarnego sukna wzorowane na miejskich płaszczach. Księżacy zawsze do ubioru zakładali zawiązywane w talii pasy. Nakrycie głowy stanowił filcowy kapelusz, często zdobiony haftowaną aksamitką. Na nogach nosili buty z czarnej skóry z wysokimi cholewami. Obecnie stroje księżackie, poza ekspozycją muzealną, można ujrzeć jedynie przy okazji uroczystych procesji w czasie ważnych świąt kościelnych oraz podczas występów zespołów folklorystycznych.

tekst: Elżbieta Miszczyńska

fot. Wiesław Uczciwek - CKTiPZŁ

Rozmiar czcionki

Wersja o wysokim poziomie kontrastu

Przełącz się na widok strony o wysokim kontraście.
Powrót do domyślnej wersji strony zawsze po wybraniu linku "Graficzna wersja strony" znajdującego się w górnej części witryny.